فرایند پرتودهی مواد غذایی

فرایند پرتودهی مواد غذایی 

فرایند پرتودهی Irradiationروشی برای ایجاد ایمنی و ارتقا زمان ماندگاری و کیفیت (Shelf Life) در صنعت غذا و دام و شیلات و… می باشد.

امکان نگهداری مواد غذایی و همچنین پاتوژن های ایجاد کننده مسمومیت غذایی و آفات را نیز کنترل میکند. پرتودهی مواد غذایی یک فرایند سرد و غیرشیمیایی است که در آن پرتوهای یونیزه کننده به داخل مواد غذایی نفوذ کرده و میکروارگانیسمها، حشرات و آفات را از بین برده و یا از تولید مجدد آنها جلوگیری میکند.

 در این فرایند احتمال آلودگی مجدد مواد غذایی به شدت کاهش یافته و زمان کیفیت افزایش می یابد. با پرتودهی می توان محصولات را استریل نمود تا به مدت چندین سال بدون نیاز به یخچال نگهداری شوند.می توان از     Irradiation  برای مصرف خانگی و قنادی، انواع ادویه جات، چاشنی های گیاهی و سبزیجات خشک شده، میوه خشک شده، میوه تازه سوپرمارکتی، سبزیجات سالادی،مرغ تازه یا یخ زده، انواع گوشت بسته بندی و یخ زده، گوشت خام یخ زده و بسیاری از مواد غذایی را میتوان  مناسب پرتودهی نمود.

 

نگاه کلی به روش پرتودهی Irradiation

پرتودهی مواد غذایی عبارت است از قرار دادن ماده غذایی در مقابل مقدار مشخصی از پرتو گاما، به منظور جلوگیری از جوانه‌زنی بعضی محصولات غذایی مانند پیاز و سیب زمینی و همچنین کنترل آفات انبارداری، کاهش با میکروبی و قارچی بعضی از محصولات مانند ادویه ها و تاًخیر در رسیدن بعضی میوه ها به منظور افزایش زمان نگهداری آنها.در این فرایند اشعه های یونیزه کننده باعث از بین رفتن میکرو ارگانیسم هایی که غذا را آلوده می کنند یا باعث فساد و تخریب موادغذای می شوند، می گردند.پرتودهی به عنوان یک فرایند سرد شناخته شده است که دما را بطور قابل توجهی افزایش می دهد و در اکثر غذاها تغییرات فیزیکی یا مشخصات حسی به جا نمی گذارد.

 

پرتوهای قابل استفاده در روش پرتودهی

از پرتوهای مورد استفاده در صنایع غذایی می توان به پرتوهای یونیزه کننده گاما، ایکس، پرتوهای الکترونی و پرتوهای غیریونیزه کننده، ماوراء بنفش ،(UV-B, UV-C)، مادون قرمز و امواج رادیویی اشاره کرد. پرتو گاما، تشعشعات الکترومغناطیس است که از هسته های برانگیخته شده عناصری مانند کبالت ۶۰ یا سزیم ۱۳۷ ساطع می شود. از آنجا که عناصر تولیدکننده این اشعه، فرآورده تجزیه اتمی بوده و جزء ضایعات اتمی محسوب می شود، اشعه مذکور از ارزانترین شکل اشعه جهت نگهداری مواد غذایی است و از قدرت نفوذ بسیار خوبی برخوردار است.اشعه ایکس نوعی موج الکترومغناطیس با طول موج ۰۱/۰- ۱۰ آنگستروم است. پرتو ماوراء بنفش نیز خود به سه نوار تقسیم می‌شوند که هر یک دارای انرژی و خاصیت اکولوژیکی خاص می باشد مانند اشعه میکروب کش لامپ های بخار جیوه با فشار کم که گزارش شده است که در طول موج ۲۵۰-۲۶۰ nm بیشترین اثر را بر باکتری، ویروس، پروتوزوآ، قارچ و جلبک دارد. UV-B (280-315 nm) با کمترین طول موج و بالاترین سطح انرژی است. این نوار به وسیله بیشتر مولکول های بیولوژیکی، به طور قابل توجه نسبت به پرتو UV-C کمتر جذب می گردد. UV-A (315-400 nm) به وسیله چند ترکیب بیولوژیکی شدیداً غیر اشباع جذب می شود و می تواند بعضی فرآیندهای فیزولوژیکی را تحت تأثیر قرار دهد اما سلول کش قوی نیست. اثر کشندگی اشعه UV برروی باکتری ها بسیار قوی است. این اشعه غیر یونیزه کننده بوده، توسط پروتئین و اسیدهای نوکلئیک جذب می شود و تغیرات فتوشیمیایی که توسط آن ایجاد می گردد ممکن است سبب مرگ سلول شود. مهمترین مزیت آن عدم تشکیل محصولات جانبی سمی یا غیر سمی طی فرآوری است.